Montessori materyali, çocuğa ne yapacağını söylemek yerine denemesine izin veren, tek bir beceriyi hedefleyen ve doğru-yanlışı çocuğun kendisinin görmesini sağlayan bir eğitim aracıdır. Adı İtalyan doktor ve pedagog Maria Montessori'den gelir.
Aileler bunu çoğu zaman "oyuncak" diye arar. Ayrım yalnız kelime meselesi değil: bu setler serbest oyun için değil, bir beceriyi yetişkin gözetiminde çalışmak için tasarlanır ve mevzuat ikisini ayrı tutar. Farkı aşağıda ayrıntılı yazdık.
Bu rehberin amacı yöntemi baştan anlatmak değil — internette onlarca yerde var. Burada hangi yaşa ne alınacağı, bir materyalin iyi olup olmadığının nasıl anlaşılacağı ve ahşap ile 3D baskı arasındaki gerçek farkın ne olduğu yazıyor. Bu setleri Eskişehir'deki atölyemizde biz üretiyoruz.
Aşağıdaki örneklerin çoğu kendi montessori materyallerimizden; hepsini Eskişehir’de biz üretiyoruz, o yüzden neyin işe yarayıp neyin rafta kaldığını satış rakamlarından da görüyoruz.
Yaşa göre montessori materyali seçimi
En sık yapılan hata, çocuğun yaşının üstünde bir materyal almak. Yapamadığı bir işle karşılaşan çocuk denemeyi bırakır; materyal rafta kalır. Yaşın bir tık altı, üstünden her zaman iyidir: yapabildiğini gören çocuk tekrar eder, tekrar da öğrenmenin kendisidir.
Hangi yaşa hangi materyal?
| Yaş | Bu dönemde gelişen | Uygun materyal |
|---|---|---|
| 1,5 – 2,5 | Renk ayrımı, kavrama, el-göz uyumu |  Renk eşleştirme (halkalı bul-tak) ·  Şekil ve renk eşleştirme |
| 2,5 – 3,5 | Sıralama, büyük-küçük, sabır |  Geometrik şekil eşleştirme ·  Hamburger sıralama ·  Elma dilimi sıralama |
| 3,5 – 5 | Sayı kavramı, birebir eşleme |  Sayı blokları ·  Sayı puzzle tahtası |
| 5 – 7 | İnce motor, öz bakım, parça-bütün |  Bağcık bağlama ·  Kesirler puzzle |
| 7 ve üzeri | Strateji, plan kurma |  Satranç |
Yaş aralıkları ortalamadır; çocuklar aynı hızda ilerlemez. Ölçü yaş değil, çocuğun o işi yapabilmesidir.
3 yaş altında küçük parça
Bu setlerin bir kısmında ağza sığabilecek parçalar var. 3 yaşın altındaki çocuklar bu materyalleri yalnızca yetişkin gözetiminde kullanmalıdır. Yaş önerisi bir pazarlama cümlesi değil, güvenlik meselesidir; emin değilseniz bir üst yaşı bekleyin.
Bir materyalin "montessori" olduğu nasıl anlaşılır?
Kutuda "montessori" yazması bir şey ifade etmiyor; koruma altında bir terim değil. Ayırt etmek için dört soru yeterli:
Tek bir şey mi öğretiyor? Aynı anda renk, sayı, harf ve hayvan sesi öğreten oyuncak hiçbirini öğretmez. Montessori materyali tek bir beceriyi izole eder.
Hatayı çocuk kendi görüyor mu? Yanlış parça oyuğa girmiyorsa çocuk düzeltir. "Olmadı canım" diyen bir yetişkine ihtiyaç kalmaz — özgüven buradan çıkar.
Sessiz mi? Pil, ışık ve müzik dikkati materyalden alır. Montessori materyali çocuğun kendi dikkatiyle çalışır.
Çocuk mu çalışıyor, oyuncak mı? Düğmeye basınca kendi kendine bir şey yapan oyuncakta izleyen çocuktur. Burada yapan çocuktur.
Ahşap mı, 3D baskı mı? Dürüst karşılaştırma
Klasik montessori materyalleri ahşaptan yapılır ve bunun iyi bir sebebi vardır: ahşap ağırdır, dokusu vardır, sıcaktır. Bu rehberi bir 3D baskı atölyesi yazıyor ama ahşabın bu üstünlüğünü inkâr etmenin anlamı yok.
3D baskının kendi üstünlükleri ise şunlar:
Renk ayrımı daha net. Renk, öğrenmenin kendisi olduğunda (renk eşleştirme setinde olduğu gibi) canlı ve birbirinden kesin ayrılan renkler işe yarar. Ahşap boyada bu ayrım solar.
Kırılan parça yenilenir. Sette bir parça kaybolduğunda ya da kırıldığında yenisini basıp gönderiyoruz. Set, tek bir parça yüzünden çöpe gitmiyor. İthal bir ahşap sette bu mümkün değildir.
Hafif. Çocuğun tek başına taşıyıp masaya götürebildiği bir set, yetişkine bağımlı olmayan bir settir — yöntemin özü de budur.
Kişiye özel. Çocuğun adını taşıyan bir set basılabilir.
Malzeme PLA: mısır nişastası gibi bitki kaynaklarından üretilen, kokusuz, çözücü içermeyen bir filament. Yüzeyi mat ve pürüzsüz bırakılır.
Materyali çocuğa nasıl vermeli?
Doğru materyali yanlış vermek onu sıradan bir oyuncağa çevirir. Montessori yaklaşımında sunum kısadır ve konuşmasızdır:
Montessori materyali çocuğa nasıl sunulur?
-
Tek bir materyali masaya koyun
Ortada başka oyuncak olmasın. Seçenek kalabalığı dikkati böler; tek materyal dikkati toplar.
-
Konuşmadan bir kez yapıp gösterin
Yavaşça bir parçayı yerine koyun ve durun. Anlatmayın — çocuk sizi izlerken hem hareketi hem sırayı görür. Sözlü tarif, gösterinin yerini tutmaz.
-
Materyali çocuğa bırakın ve geri çekilin
Yanlış yapınca düzeltmeyin. Materyal zaten hatayı gösterecek biçimde tasarlandı; düzelten yetişkin, çocuğun kendi kendine öğrenme fırsatını elinden alır.
-
Bitince birlikte kaldırın
Materyali kutusuna koyup rafa geri götürmek işin parçasıdır. Başlayıp bitirme alışkanlığı, materyalin öğrettiği becerinin yanında en kalıcı kazanç.
-
İlgi bitince kaldırın, birkaç hafta sonra çıkarın
Sürekli ortada duran materyal görünmez olur. Dönüşümlü sunulan materyal her çıkışında yeniden ilgi çeker.